8 - Loodzware jaren

Aflevering 8 - Loodzware jaren

Om de filmpjes te kunnen bekijken heeft u de Adobe Flash Player nodig en moet uw browser Javascript ondersteunen.

Bekijk aflevering 8: 'Loodzware jaren'

Bron: NPS

Media:

  • Aflevering 8 - Loodzware jaren
    Aflevering 8 - Loodzware jaren
    Bekijk aflevering 8: 'Loodzware jaren'
    Bron: NPS
    Terugkeer dwangarbeiders uit Duitsland
    Terugkeer dwangarbeiders uit Duitsland
    Zo'n 270.000 Nederlanders, vooral dwangarbeiders, keerden terug uit Duitsland na de bevrijding. Eerst moeten ze langs bij de Dienst Repatriëring. In Bergen op Zoom wordt dagelijks een vrolijke ontvangst georganiseerd op het station.
    Bron: De Oorlog, deel 8 (1 min. 19 sec.)
    Jacht op 'foute' Nederlanders
    Jacht op 'foute' Nederlanders
    Zo'n 50.000 'foute' Nederlanders kregen na de bevrijding 'een maatregel' opgelegd, bijvoorbeeld in Groningen. 'Landverraders' werden op straat door menigtes vernederd en 'moffenmeiden' kaal geknipt, zoals in Haarlem.
    Bron: De Oorlog, deel 8 (1 min. 9 sec.)
  • Operatie Product
    Operatie Product
    Op 21 juli 1947 begint de 1e politionele actie, Operatie Product. De term 'politionele actie' is misleidend. 'Product' verloopt militair zeer naar wens, maar wordt om politieke redenen gestopt. Met Sukotjo en toespraak Beel.
    Bron: De Oorlog, deel 8 (2 min. 54 sec.)
    Bijzonder strafrecht en Mussert
    Bijzonder strafrecht en Mussert
    Na de oorlog wordt het bijzonder strafrecht van toepassing. NSB-leider Anton Mussert wordt met behulp daarvan ter door veroordeeld. Hij staat 7 mei 1946 voor het vuurpeloton en wordt na zijn executie anoniem begraven.
    Bron: De Oorlog, deel 8 (1 min. 20 sec.)
    Nederlanders op Boetan ontvangen
    Nederlanders op Boetan ontvangen
    De mijnenlegger Abraham Crijnssen gaat voor anker bij het eiland Boetan (?). De commandant Dobbenga gaat met enkele manschappen aan land en wordt door de sultan en de bevolking enthousiast ontvangen.
    Bron: Beeld en Geluid Beeld en Geluid:  Polygoon Hollands Nieuws, 1945
  • Dienstplichtigen naar Indonesië
    Dienstplichtigen naar Indonesië
    In september 1946 vertrekt de eerste boot met dienstplichtigen naar Indonesië en er zullen er nog velen volgen. De grondwet wordt veranderd om dit mogelijk te maken, want eigenlijk mocht dat wettelijk niet.
    Bron: De Oorlog, deel 8 (28 sec.)
    Wilhelmina keert terug
    Wilhelmina keert terug
    Op 13 maart 1945 keert koning Wilhemina vanuit Engeland terug naar Nederland. Bij Eede in Zeeuws-Vlaanderen steekt zij de Belgisch-Nederlandse grens over. Het historische moment wordt een keer overgedaan voor de film.
    Bron: De Oorlog, deel 8 (52 sec.)
    Onafhankelijkheid Indonesië in 1949
    Onafhankelijkheid Indonesië in 1949
    Onder druk van Amerika erkent Nederland in 1949 de onafhankelijkheid van Indonesië. Koningin Juliana tekent de overdracht in somber Amsterdam, in Jakarta viert een menigte (met Sukotjo) feest met Soekarno.
    Bron: De Oorlog, deel 8 (2 min. 37 sec.)
  • Loodzware naoorlogse jaren
    Loodzware naoorlogse jaren
    In mei 1945 eindigt de oorlog in Europa en is er feest in Nederland. In augustus 1945 eindigt de oorlog in Azië, maar begint Nederland een oorlog in Indonesië. Loodzwaar: Wederopbouw in Nederland, het leger naar Indonesië.
    Bron: De Oorlog, deel 8 (1 min 25 sec.)

8. Loodzware jaren

Problemen groeiden Nederland na 1945 boven het hoofd

Nederland was bevrijd, in mei 1945, maar toen de eerste vreugde daarover enigszins was weggeëbd, bleek het land te zijn opgescheept met een aantal reusachtige problemen.

De wederopbouw van het geruïneerde land en de berechting van vele duizenden collaborateurs eisten alle aandacht op, maar toen daar ook nog een heuse oorlog aan de andere kant van de aardbol bijkwam, het escalerende conflict met de republiek Indonesië, toen groeiden de problemen Nederland boven het hoofd.

Daarom heet deel 8 van de NPS-serie De Oorlog ook ‘Loodzware Jaren’. Deze aflevering behandelt de periode van vijf jaar ná de oorlog die voor de ontwikkeling van Nederland van zo’n grote betekenis zijn geweest.

De eerste maanden na de bevrijding bood Nederland direct al een aanblik vol tegenstellingen. Tegenover de enorme vreugde over de nederlaag van de Duitsers en de herwonnen vrijheid, stond het verdriet om al die mensen die de oorlog niet hadden overleefd.

De schok was enorm, toen duidelijk werd wat er zich in de Duitse vernietigingskampen had afgespeeld. Vooral de joodse gemeenschap in Nederland bleek grotendeels uitgemoord; en degenen die wél terugkwamen voelden zich hier maar zelden welkom.

Toch ging al snel alle aandacht naar de wederopbouw. Eerst moest Nederland vrijgemaakt worden van mijnen, waardoor de landbouw en daarmee de voedselvoorziening weer op gang kon worden gebracht. Daarna volgde de rest van de economie, die nog jarenlang te kampen had met een ernstig gebrek aan grondstoffen en uiterst gebrekkige transportmogelijkheden.

Tegelijkertijd kwam de grootste juridische operatie uit de geschiedenis op gang: de berechting van tienduizenden Nederlanders die verdacht werden van collaboratie, steunverlening aan de vijand. Eerst zijn er meer dan 100.000 mensen van huis gehaald en geïnterneerd in kampen. Daarbij is het vaak niet zachtzinnig toegegaan, er hebben zich in die kampen veel misstanden voorgedaan.

Na een eerste schifting zijn er meer dan 60.000 veroordelingen uitgesproken, de meeste door speciale tribunalen, maar ook bijna 16.000 door bijzondere gerechtshoven. Daarbij zijn ook tientallen doodvonnissen voltrokken.

Maar de grootste aandacht ging toch uit naar Indonesië: vanaf eind 1945 begon Nederland op grote schaal troepen te sturen naar de voormalige kolonie, die zich aan een hernieuwde Nederlandse greep wilde ontworstelen. Uiteindelijk zijn meer dan 100.000 soldaten in de strijd geworpen, een strijd die aanvankelijk vooral economisch geïnspireerd leek.

Nederland had de deviezen uit de Indische economie hard nodig, al was het maar om die enorme militaire inspanning te kunnen betalen. Toen de bodem van de schatkist in zicht kwam, eiste PvdA-minister Lieftinck van zijn collega’s dat er een militaire actie zou komen om de plantages in Indonesië weer open te krijgen, zodat er weer financiële middelen beschikbaar zouden komen.

Nederland ging tot twee keer toe in de aanval, en noemde het beide keren ‘politionele acties’ om te benadrukken dat het om binnenlandse aangelegenheden ging. In Indonesië heten deze acties ‘Agressie I’ en ‘Agressie II’.

En het bleef geen binnenlandse aangelegenheid; de hele wereld bemoeide zich ermee. De nieuwe Veiligheidsraad van de Verenigde Naties veroordeelde het Nederlandse militaire geweld en probeerde bemiddeling tot stand te brengen. In de laatste fase, vanaf 1949, was er sprake van een pure guerilla-oorlog, waarvan steeds meer Nederlandse militairen het slachtoffer werden.

Daardoor brokkelde de steun van de bevolking, die aanvankelijk heel groot was geweest, steeds meer af, tot Nederland de strijd staakte en in december 1949 de soevereiniteit over het eilandenrijk aan de republiek Indonesië overdroeg.

In dit deel 8 van de serie De Oorlog praat presentator Rob Trip met mensen die aan beide zijden van de oorlog hebben gestreden. De aflevering laat ook veel beeldmateriaal zien uit deze oorlog.

Zondag 13 december, NPS, De Oorlog deel 8, Loodzware Jaren, Nederland 2, 20.15 uur
Herhaling: zaterdag 19 december, Nederland 2, 13.40u

Meer over deze aflevering

Icon Comment

Reacties

 
23-12-2009 11:59 | Webredactie De Oorlog

De tv-serie De Oorlog is afgelopen, Reacties is gesloten.


 
20-12-2009 20:29 | ENM

Nou meneer of mevrouw Schornack van der Waag, ik denk niet dat het ligt aan arrogantie. Laten we het erop houden dat het hier om journalisten gaat, die maken nu eenmaal veel fouten en denken in de eerste plaats aan het resultaat en niet aan de inhoudelijke accuraatheid.


 
14-12-2009 12:46 | Bernard Kranenburg

De uitzending van gisterenavond over de Loodzware Jaren vond ik overwegend goed. Toch wil ik de volgende kanttekeningen plaatsen: 1. De producties zijn nagenoeg 100% gericht op de Randstad en Java. De gebeurtenissen in de andere regio's komen nauwelijks of niet aan de orden. Randstad en Java zijn absoluut niet vergelijkbaar met die andere regio's. 2. De productie van gisterenavond suggereert dat Amerika ons de genadeslag gaf bij de dekolonisatie. Dat is zeker niet het geval. Rusland en China dreigden met ernstige reacties als Nederland in Indonesië bleef. 3. De anti-kolonisatie houding van Rusland en later Amerika is valsheid ten top. Rusland heeft ale enige eeuwen Siberië gekoloniseerd en sinds 1945 heel Oosr Europa. Ameriak is een zelfstandige Britse kolonie. Maar laten we eerlijk zijn. Elk land is ooit gekoloniseerd door een volk. 4. Ineternationaal-rechtelijk had Nederland het volste recht de orde in Nederlands-Indië te handhaven, wat ook het primaire doel was. Nederlands-Indië was staatsrechtelijk een onderdeel van het Koninkrijk der Nederlanden.Ruim 450.000 Nederlanders en Indische-Nederlanders danken hun leven aan het zeer moeidige beleid en optreden van de regering en militairen. Ook ik en mijn ouders, broers en zusters danken ons leven aan hen. Wij woonden nog wel aan de demarcatielijn in Medan. Danzkij het optreden van Nederlandse militairen zijn mijn moeder en ik op een dag gered door hen, toen wij door ploppors met de dood werden bedreigd. 5. Sukarno en Hatta zie ik als zeer beschaafde Indonesiërs die de Nederlanders zo goed mogelijk hebben behandeld. Zij waren absoluut niet te spreken over de wreedheden van generaal Sutomo in Oos Java. 6. Sukarno moest in de Tweede Wereldoorlog wel braaf zijn naar de Jappen. De Jappen dreigden met zware repressailes tegen de Indonesiërs als die niet voor de Jappen zouden werken. Voor mij staat de medogenloze Japanse cultuur haaks op de zeer beschaafde en zachtmoedige cultuur van de Indonesiërs. Zelf heb ik als jongeman in Medan Sukarno enige malen horen spreken op de Esplanade bij het station. Ik ben nog steeds onder indruk van die man en zijn stijl van speechen. Ik stond als blanke belanda midden tussen de Indonesiërs. 7. Nederland probeerde vlak voor de conferentie van Lingadjati de wereld te overtuigen dat de situatie in Nederlands-Indië OK was en dat Nederland daar weer het gezag in handen had. Daartoe werd een regeringsdakota naar Java gestuurd met politici, journalisten, fotografen en cameramensen om de wereld te overtuigen. Dit vliegtuig storrt in Midden India neer, om nog steeds onverklaarde redenen. 8. Ik was het altijd eens met het feit dat Indonesië onafhankelijk moest worden. Het was alleen de vraag hoe. De vóór- en naoorlogse Nederlandse zuinigheid werkte niet mee aan een hartelijk afscheid. Danzkij Lord Mountbatten is het gelukkig niet tot een bloedbad gekomen. Hij adviseerde Nederland de onafhankelijkheid te erkennen, zoals Groot Brittannië dat in 1947 deed naar India. Beide landen zijn nog steeds goed bevriend met elkaar. Jammer dat wij die verhouding met Indonesië niet hebben bereikt. 9. De jaren 1945-50 zijn feitelijk het einde van de Europese zelfdestructie die inzette met Napoleon. Daarbij speelden Frankrijk en Duitsland de hoofdrol. In 1945-50 komen Rusland, China en Amerika het werk afmaken. Eigen schuld dikke bult, kan men zeggen. Laten we hopen dat de Europese Unie heel Europa weer iets kan teruggeven van haar imposante rol in de wereldgeschiedenis. Bernard Kranenburg Hengelo Ov.


 
13-12-2009 21:55 | Eugene Litamahuputty

De Oorlog is een mooie serie, met veel zorg gemaakt. Eindelijk weer eens een Nederlandse serie met kwaliteit! Vanavond verbaasde ik mij daarom des te meer over één scene. Een oude geluidsopname van een toespraak door een lokale revolutionaire leider (Sutomo) wordt met moderne beelden ondersteund: beelden uit het dagelijkse leven van het Indonesie van nu. Sutomo eindigt met de woorden 'Allah akhbar' (God is groot), een kreet die al eeuwen lang door moslims wordt gebruikt. Tot mijn stomme verbazing wordt uitgerekend op dat moment een shot vertoond van een Indonesier die een t-shirt draagt met de beeltenis van Osama Bin Laden... Ik ga ervan uit dat ook hierbij met veel zorgvuldigheid beeld en geluid bij elkaar zijn gezocht. Ik ben heel benieuwd waarom de redactie de link legt tussen Sutomo en Bin Laden. Ik heb me suf gepiekerd, maar kon geen logische relatie vinden. Wie wel?


 
13-12-2009 20:48 | P. Schornack van der Waag

Goede en integere aflevering over de tijd na de oorlog in Nederlands-Indië. Alleen één ding: waarom zijn Nederlanders toch altijd zo arrogant om te denken dat ze wel weten hoe andere talen correct uit te spreken? De presentator had het over de BERsiap tijd terwijl het berSIap is. Waarom niet even informeren naar de echt correcte uitspraak? Wel mijn compliment dat hij het had over Indische Nederlanders en niet over Indiërs of Indonesiërs, zoals zo vaak gebeurt.