6 - Oorlog voor iedereen

Aflevering 6 - Oorlog voor iedereen

Om de filmpjes te kunnen bekijken heeft u de Adobe Flash Player nodig en moet uw browser Javascript ondersteunen.

Bekijk aflevering 6: 'Oorlog voor iedereen'

Bron: NPS

Media:

  • Aflevering 6 - Oorlog voor iedereen
    Aflevering 6 - Oorlog voor iedereen
    Bekijk aflevering 6: 'Oorlog voor iedereen'
    Bron: NPS
    Bevrijding Maastricht
    Bevrijding Maastricht
    Bij de bevrijding van Maastricht worden de bevrijders, Amerikaanse soldaten, luid toegejuicht en de 'landverraders', NSB'ers en 'moffenmeiden', meteen flink aangepakt. Zo zal het ook later in andere steden gaan. Verslag Robert Kiek.
    Bron: De Oorlog, deel 6 (1 min 32 sec.)
    Market Garden mislukt bij Arnhem
    Market Garden mislukt bij Arnhem
    De geallieerde aanval op Zuid-Nederland verloopt eerst goed, maar loopt vast bij Arnhem. Daar liggen onverwacht Duitse troepen uit Frankrijk uit te rusten. Slechts weinig parachutisten bereiken strategische belangrijke brug bij Arnhem.
    Bron: De Oorlog, deel 6 (3 min 24 sec.)
  • 'Bevrijding' Den Haag
    'Bevrijding' Den Haag
    Op 5 september 1944, op Dolle Dinsdag, stond een groep mensen (die zijn gefotografeerd) in Den Haag de bevrijders op te wachten. Dat zou nog maanden duren, de oorlog begon nog maar net in Nederland.
    Bron: De Oorlog, deel 6 (52 sec.)
    Honger in West-Nederland
    Honger in West-Nederland
    Winter 1944-45 krijgen de bewoners van West-Nederland door de Spoorwegstaking en het front dat midden door het land loopt te maken met gebrek aan voedsel en brandstof. Er zijn iets van 16.000 slachtoffers.
    Bron: De Oorlog, deel 6 (5 min. 33 sec.)
    Vlucht der NSB'ers: Oostwaarts
    Vlucht der NSB'ers: Oostwaarts
    NSB'ers vluchten op Dolle Dinsdag met de trein naar het Oosten. Eén trein wordt bij Diemen beschoten door de geallieerden. Veel NSB'ers vluchten via kamp Westerbork. Daar zitten nog een kleine 1.000 Joden. Dagboek Hans Bial.
    Bron: De Oorlog, deel 6 (1 min 19 sec.)
  • D-Day en geallieerde opmars
    D-Day en geallieerde opmars
    Het geallieerde leger onder de Amerikaan Eisenhouwer landt op 6 juni 1944 in het Franse Normandië. De Duitsers weten de geallieerden nog 7 weken in Normandië vast te zetten, maar daarna gaat het snel via Parijs naar België.
    Bron: De Oorlog, deel 6 (1 min. 6 sec.)
    Spoorwegstaking van 1944
    Spoorwegstaking van 1944
    De Spoorwegstaking werd in de nacht voor Opereratie Market Garden uitgeroepen vanuit Londen. De bedoeling was dat de staking de geallieerde aanval zou ondersteunen. Na de mislukking daarvan werd de staking voortgezet.
    Bron: De Oorlog, deel 6 (1 min 22 sec.)
    Gerbrandy over bevrijding
    Gerbrandy over bevrijding
    'Het uur der bevrijding heeft geslagen' sprak minister-president Gerbrandy op Radio Oranje op 4 september 1944. Dat was wat optimistisch, de geallieerden waren de grens nog niet over, zoals hij beweerde.
    Bron: De Oorlog, deel 6 (1 min 44 sec.)

6. Oorlog voor iedereen

In slotfase oorlog overheerst de grimmigheid

In het najaar van 1944 veranderde de oorlogssituatie in Nederland scherp van karakter: de oorlog kwam heel dichtbij, Nederland werd een frontstaat en opeens werd alles veel grimmiger, dreigender, gevaarlijker.
Voor het zuiden van Nederland leidde dat tot de bevrijding maar de rest van het land ging een zware oorlogswinter tegemoet. De inleiding vormt de geallieerde invasie van 6 juni 1944 in Normandië. Hoewel de opmars aanvankelijk niet erg opschiet, gaat het vanaf eind augustus opeens heel hard.

In begin september worden de Belgische steden bevrijd en op 4 september 1944 zendt Radio Oranje het bericht uit dat de bevrijders de Nederlandse grens zijn overgestoken. Dat klopt niet, maar de gevolgen zijn aanzienlijk: hier en daar staan al Nederlanders met een vlag in de hand op de Canadezen te wachten.

En tegelijkertijd vluchten tienduizenden NSB’ers weg, naar oostelijke streken en soms naar Duitsland. Dat verschijnsel wordt Dolle Dinsdag genoemd. Er is zelfs een grote groep NSB’ers die zijn toevlucht zoekt in kamp Westerbork, waar dan nog honderden Joden op hun deportatie wachten.

De bevrijding blijft uit maar er komt nieuwe hoop als de geallieerden een enorm offensief ontketenen, gericht op de bruggen bij Arnhem en Nijmegen: Market Garden Als ze daar kunnen doorstoten, ligt de weg naar Berlijn open. Maar dat mislukt en dan keren opeens de kansen. De Duitse troepen herstellen zich en verdedigen Nederland met grote felheid.

In deze aflevering laat Rob Trip zien wat dat voor gevolgen heeft. Vooral de strijd in Zeeland, Noord-Brabant en Limburg kost veel bloed, van soldaten en burgers. Hij is in Zeeuws-Vlaanderen waar de bevolking lange dagen in schuilkelders moet blijven omdat de beschietingen maar niet ophouden. Het duurt vele weken voor de geallieerden de oevers van de Schelde in handen hebben en daarvandaan Noord Brabant kunnen veroveren.

In de rest van het land wordt de situatie dan veel grimmiger. Het verzet voert aanslagen uit die met ongekende hardheid worden beantwoord. Het dorp Putten is daarvan het grootste slachtoffer: een groot deel van de mannelijke bevolking wordt weggevoerd, veel huizen in brand gestoken. Het merendeel van de Puttense mannen komt niet terug: ze arriveren op het verkeerde moment in de verkeerde werkkampen waar hun een onmenselijke behandeling wacht die honderden het leven kost.

De Spoorwegstaking die de Nederlandse regering te Londen heeft afgekondigd krijgt een radicaal antwoord van Duitse kant: er mag geen voedsel en brandstof meer per binnenschip worden aangevoerd in het westen van het land. Daar ontstaat tekort aan alles, gedurende de lange hongerwinter, die in totaal wel 16.000 slachtoffers eist.

Tot frustratie van de bevolking in het westen ligt het krijgsbedrijf lang stil. De meeste geallieerden troepen komen in Nijmegen op krachten voor het slotoffensief, dat gericht is op Berlijn: de bevrijding van Nederland speelt in de plannen van de geallieerden geen rol van betekenis. Pas in april begint de bevrijding van het oosten en het noorden, waarbij vooral om Groningen nog fel gevochten is.

De eerste dagen van mei krijgt de bevolking van de steden in West-Nederland voedsel uit de lucht, afgeworpen door geallieerde transportvliegtuigen. Op 5 mei capituleren pas de Duitsers, op 6 mei zet generaal Blaskowitz zijn handtekening en op 7 mei worden de Canadezen in de grote steden verwacht.

Daar doen zich dan rond de ontwapening van Duitsers allerlei incidenten voor. In Amsterdam schieten Duitsers vanuit een sociëteit op de Dam op de menigte die de bevrijding wil gaan vieren: er vallen twintig doden, de bevrijding krijgt voor tal van gezinnen een zwarte schaduw.

Zondag 29 november, NPS, De Oorlog, Oorlog voor iedereen, Nederland 2, 20.15 uur
Herhaling: zaterdag 5 december, Nederland 2, 13.40u

Meer over deze aflevering

Icon Comment

Reacties

 
23-12-2009 11:54 | Webredactie De Oorlog

De tv-serie De Oorlog is afgelopen, Reacties is gesloten.


 
11-12-2009 18:59 | hanneke ritmeester

Geachte redactie, Ik volg de serie over de tweede wereldoorlog met veel interesse. Ik vind het vooral interessant dat er zoveel materiaal is gebruikt dat hiervoor niet vertoond is, of in een ander kader wordt gezet. Ik ben zelf van 1952 en mijn generatie is uiteraard bekend met de geschiedenis. Ik ben me er dan ook terdege van bewust dat het in eerste instantie bedoeld is voor de mensen voor wie het ondertussen echt geschiedenis is. Door de gekozen aanpak komt veel uit deze periode tot leven, en dat vind ik erg knap gedaan. En ik vind het een belangrijke bijdrage aan het historisch besef over zo’n belangrijke episode in ons gezamenlijke verleden. Op onderdelen kan ik wel wat kritisch zijn, maar daar gaat mijn opmerking niet over. De aflevering van vorige week behandelde de invasie, de periode daarna tot de bevrijding. Ik vond het erg opvallend dat met geen woord gerept wordt over de Prinses Irene Brigade die in het kielzog van de geallieerden een aandeel geleverd heeft bij de bevrijding. O.a. plaatsen in Frankrijk, Zeeland en Noord-Brabant zijn mede door de brigade bevrijd. Ik weet dat in het werk van professor de Jong hieraan slechts een voetnoot gereserveerd is, maar later is hierover veel geschreven en daarmee rechtgezet. Mijn moeder, Hanny S.R. Meijler heeft de geschiedenis van de Prinses Irene Brigade in de oorlog opgeschreven in het boek “Ik zou weer zo gek zijn…”, dat in 1984 is verschenen bij De Bezige Bij. O.a. Jan Blokker heeft hierover een uitgebreide positieve recensie geschreven en het onderkend als een aanvulling op de geschiedschrijving over Nederlandse soldaten/militairen in de tweede wereldoorlog. Het boek is nadat het is uitverkocht in eigen beheer uitgegeven door de Prinses Iren Brigade, en nog jaren verkrijgbaar geweest. Het zal ongetwijfeld niet het enige zijn dat u om misschien goede redenen heeft weggelaten, maar om het zelfs niet in een bijzin te noemen bevreemdde mij toch wel zeer. Zoals u misschien weet, is sinds 1984 nogal het een en ander gebeurd op het gebied van erkenning van de Irene Brigade, door o.m. een monument in het dorp Pont Audemer in Normandië te plaatsen, en op een aantal plaatsen in Nederland straten en viaducten te vernoemen. Ik heb erover nagedacht of ik u deze opmerking zou sturen, maar ik merk dat ik het noodzakelijk vind om dit te doen. Graag ontvang ik van u een reactie, met vriendelijke groet, Hanneke Ritmeester


 
01-12-2009 15:44 | e.j.hubregtse-zevenbergen

er wordtvanuit gegaan dat iedereen naar radio oranje kon luisteren ,niet vermeld dat in juli 1943 door de duitsers alle radiotoestellen ingevorderd waren,mijn moeder hoopte na de oorlog onze mooie radio terug te krijgen.spertijd is ook niet vermeld,alleen met een ausweiss mocht je na 22uur nog buiten in de grote steden.de razzia van november 1944 in rotterdam,waar 15.000 mannen zijn opgepakt en bijeen gedreven in het feyenoordstadion en vandaar op transport naar duitsland,in november jl is deze razzia herdacht in het feyenoordstadion,vond ik toch wel het vermelden waard.,2broers van mij zijn toen ook opgepakt en tot de bevrijding in flensburg op een duikbootbasis moeten werken.in de hongerwinter zijn veel kinderen uit rotterdam naar groningen bij pleeggezinnen ondergebracht,waar ze goed te eten kregen.


 
01-12-2009 11:07 | Simon

weer een prachtige aflevering. echter, er word gesuggereert dat Nederland aan het korste eind trok toen de geällieerse legers hun aandacht op Duitsland vestigden en niet op de Randstad. Het tegenovergestelde is waar en door Eisenhowers beslissing bleef een echte oorlog daar uit en vele levens gespaard. Eisenhower is een echte held.


 
01-12-2009 04:22 | jo

ALS de schietpartij op de Dam het gevolg was van een eerder schietincident waarbij de BS betrokken was dan was dit achter het paleis waarbij een schoten wisseling was toen een Duitse vrachtwagen weigerde te stoppen. In de aflevering lijkt het een beetje alsof dat kwam door de onervarenheid van de BS maar het ging hier om een serieuze situatie. Dat de Duitsers hierop besloten te gaan schieten kan best maar dat was niet uit paniek. Rustig hebben ze een machinegeweer in stelling gebracht en er is gericht op de massa gevuurd, niet direct op gewapende BS'ers. Waren ze echt in paniek en bang dan hadden ze zich niet op de balkonnen geïnstalleerd maar zichzelf gebarricadeerd in de Club die overigens zelf buiten op straat ook nog onbereikbaar was voor de massa dankzij versperringen. Ze kunnen vele redenen hebben gehad om het vuur te openen maar ik denk niet dat het paniek was maar gewoon rancune en frustratie. In paniek op een menigte schieten maakt je situatie over het algemeen alleen maar gevaarlijker.


 
30-11-2009 12:25 | Albert Koevoet

Prachtige uitzending, maar met één opvallende misser. De tekst van de oproep aan het spoorwegpersoneel was van A. den Doolaard, de erbij getoonde foto ook, maar de stem die de oproep voorlas was niet die karakteristieke stem van A. den Doolaard. Jammer!


 
29-11-2009 21:37 | a. van DOORN

Met veel ingetogen emotie volg ik deze schitterende reportage. dit verdiend een prijs. Graag, wil ik mogelijk overbodig iets op merken wat U kan helpen. Het gaat over de opname van 6/7 mei op de Dam. Mijn Opa (j.j. van Leusden) was, als lid van de a'dam politie ook lid van een groep , de "three Castless" deze groep was belast met de bewaking van het hoofdpostkantoor, de centrale Noord (telefoon) en het geldkantoor. De besoeka die vanuit het paleis naar de Groote club werd ( 4 in totaal) geschoten, is vanuit de groep gekomen waar mijn Opa bevel over had. Dat ding, zoals mijn oma altijd zei heeft maanden op zolder gestaan. Daar mijn opa als lid van de geuniformeerde politie, zich ook buiten de sperzeit buiten mocht begeven, gaf hem de kans zich in de ondergrondse te bewegen. Mogelijk heeft U iets aan deze informatie. met vriendelijke groet A. van Doorn