5 - Hoe de Joden uit Nederland verdwenen

Aflevering 5 - Hoe de Joden uit Nederland verdwenen

Om de filmpjes te kunnen bekijken heeft u de Adobe Flash Player nodig en moet uw browser Javascript ondersteunen.

Bekijk aflevering 5: 'Hoe de Joden uit Nederland verdwenen'

Bron: NPS

Media:

  • Aflevering 5 - Hoe de Joden uit Nederland verdwenen
    Aflevering 5 - Hoe de Joden uit Nederland verdwenen
    Bekijk aflevering 5: 'Hoe de Joden uit Nederland verdwenen'
    Bron: NPS
    Isolatie Joden
    Isolatie Joden
    Om de Joden te isoleren komt er in Amsterdam een 'Jodenhoek' en joodse kinderen, zoals Edith van Hessen (dagboek), mogen niet meer naar school.
    Bron: De Oorlog, deel 5 (55 sec.)
    Ambtenaren assisteren Duitsers
    Ambtenaren assisteren Duitsers
    Politie, spoowegpersoneel en ambtenaren van het bevolkingsregister assisteerden de Duitsers bij de jodenvervolging, omdat het moet en 'liever wij, dan de Duitsers'. Klaartje de Zwarte over haar reis naar Westerbork.
    Bron: De Oorlog, deel 5 (1 min. 26 sec.)
  • Eerste anti-joodse maatregelen
    Eerste anti-joodse maatregelen
    Eerst laten de Duitsers Joden met rust. Eind 1940 laat Seyss-Inquart Joodse ambtenaren ontslaan en begin 1941 verschijnen bordjes met 'Voor Joden verboden', waar Edith van Hessen in haar dagboek over schrijft.
    Bron: De Oorlog, deel 5 (52 sec.)
    Jodenvervolging in Nederland
    Jodenvervolging in Nederland
    Nederland heeft het hoogste percentage slachtoffers van de jodenvervolging tijdens WO II van West-Europa. Een 16-jarige joodse jongen probeert de situatie onder woorden te brengen.
    Bron: De Oorlog, deel 5 (1 min. 7 sec.)
    Wannsee conferentie
    Wannsee conferentie
    In Berlijn presenteert Reinhard Heydrich tijdens de Wannsee Conferentie in Berlijn zijn plan om onder leiding van de SS definief af te rekenen met alle Joden in Europa.
    Bron: De Oorlog, deel 5 (2 min. 34 sec.)
  • Seyss-Inquart over Joden
    Seyss-Inquart over Joden
    Op 12 maart 1941 houdt Seyss-Inquart een rede waarin hij stelt dat 'voor ons de Joden geen onderdeel van het Nederlandse volk [zijn]' en dat 'we de Joden [zullen] raken waar we ze tegenkomen.'
    Bron: De Oorlog, deel 5 (43 sec.)

5. Hoe de Joden uit Nederland verdwenen

De tragedie van de meer dan 100.000 uit Nederland weggevoerde en in de vernietigingskampen vermoorde joden staat centraal in deel 5 van de NPS-serie De Oorlog.

Het is het verhaal van de wanhopige machteloosheid van de slachtoffers en van de geraffineerde methoden van de nazi’s, maar ook van de medewerking die tal van Nederlandse instanties en personen aan de deportaties hebben verleend. Het verhaal is veel te gecompliceerd om één speciale reden te noemen waarom er uit Nederland zo’n hoog percentage is weggevoerd, zeker in vergelijking met de meeste andere Europese landen.

Regisseur Matthijs Cats legt er in zijn benadering de nadruk op dat de Joodse Raad van Amsterdam, die de meeste Nederlandse Joden moest vertegenwoordigen, ervoor koos om mee te werken met de bezetter om op die manier het lot van de betrokken Joden te verlichten. Dat staat in contrast met de Joodse Raad van Enschede, waarvan de leiding aan de Joden in de regio het advies gaf om onder te duiken. Uit die regio is een veel hoger percentage Joden gespaard dan uit Amsterdam.

Dat de joodse bevolking zelf niet wist wat haar precies te wachten stond wordt treffend geïllustreerd door Jules Schelvis die in deze aflevering getuigt van zijn eigen naïeviteit van die dagen. Hij vertelt dat hij zelfs in de trein naar Sobibor nog zijn gitaar had meegenomen omdat hij dacht in een werkkamp te komen waar je na de arbeid, bij een kampvuur, nog wel enige ontspanning zou kunnen vinden. Hij verloor zijn vrouw en schoonfamilie in Sobibor en kon zichzelf op het nippertje aan een gang naar de gaskamer onttrekken.

In de aflevering over de jodenvervolging komt een aantal minder bekende facetten van de jodenvervolging aan de orde. Zo is er lang gedacht dat de in Nederland gebruikte jodensterren, die vanaf mei 1942 verplicht waren, in een Pools getto waren vervaardigd, maar inmiddels is komen vast te staan dat ze door een Nederlands bedrijf zijn gemaakt, een Twentse textielfabriek die kort tevoren nog joods eigendom was geweest.

Verder is er aandacht voor een extra zwarte bladzijde in deze geschiedenis: de rol die tientallen Nederlandse mannen hebben gespeeld bij het jagen op ondergedoken Joden. Ze kregen voor elke gearresteerde Jood een geldpremie.

Rob Trip neemt de kijker in deze aflevering mee naar een aantal plaatsen die in de ondergang van de Joden in Nederland een belangrijke rol hebben gespeeld. Hij is in Berlijn, in de villa waar de Wannsee conferentie werd gehouden en waar de nazi-top in januari 1942 de afspraken voor de massale vernietiging besprak en in een protocol vastlegde.

Hij is ook in de Hollandse Schouwburg in Amsterdam waar duizenden Joden in afwachting van hun deportatie werden opgesloten – en hij citeert uit een tot nu toe niet eerder gepubliceerd dagboek van Klaartje de Zwarte-Walvisch die daarvan verslag doet. Hij is bovendien in Westerbork, in de villa, aan de rand van dat kamp, waar kampcommandant Albert Gemmeker een luxe leven leidde. Die villa is kort geleden leeg komen te staan en de makers van de serie kregen toestemming er, voor het eerst, opnamen te maken.

Tenslotte is er ook gefilmd in de gaskamer van Auschwitz waar de presentator voorleest uit een artikel dat midden in de oorlog in het illegale Parool verscheen, en waarin de gang van zaken in het vernietigingskamp tamelijk precies werd beschreven.

Maar de vraag waarom vrijwel niemand iets deed en er geen enkele actie werd ondernomen om de vernietiging van een bevolkingsgroep tegen te houden blijft, zoals altijd, onbeantwoord.

Zondag 22 november, NPS, De Oorlog deel 5, Hoe de Joden uit Nederland verdwenen, Nederland 2, 20.15 uur
Herhaling: zaterdag 28 november, Nederland 2, 13.40u

Meer over deze aflevering

Icon Comment

Reacties

 
23-12-2009 11:52 | Webredactie De Oorlog

De tv-serie De Oorlog is afgelopen, Reacties is gesloten.


 
29-11-2009 20:45 | Petra

Op zich een interessante aflevering, maar jammer dat net als altijd de focus lag op Amsterdam. Enschede werd een aantal keren genoemd, maar het zou juist interessant zijn geweest om eens niet de aandacht op Amsterdam te richten en meer in te gaan op Enschede of andere meer provinciale steden en hoe de joden daar de oorlog wel en niet door zijn gekomen. Als inwoner van Enschede had ik dat wel eens een keer willen zien


 
29-11-2009 16:21 | inberg

uitstekende serie over de jodenvervolging.nu nog over de berechting van de ss ers en de wa mannen,wat hebben ze uitgevreten? geeft justitie de processen vrij?


 
24-11-2009 09:53 | Jeroen Rinsema

ter aanvulling op de reactie van de heer/mevrouw Ponjee: De Duitse bezetter heeft de moordaanslag op Heydrich aangegrepen als reden en rechtvaardiging om het Tsjechische dorpje Lidice van de kaart te vegen. Alle mannen van het dorp werden ter plekke geëxecuteerd, de vrouwen en kinderen werden naar vernietigingskampen gedeporteerd. Het dorp is daarop letterlijk van de kaart geveegd. Als verdere represaille zijn er de daaropvolgende 2 weken nog zo'n 1800 mensen geëxecuteerd. Dat de heer Trip de voornaam van dit monster niet helemaal goed had is jammer maar het stoort me niet. Een onderhoudende documentaire om te volgen.


 
23-11-2009 20:44 | Willem van Norel

Deel 5 van uw prachtige serie is een aangrijpende documentaire geworden. Hoe kon het (achteraf gezien) allemaal gebeuren? Waarom is de Joodse Raad zo lang loyaal geweest aan de bezetter en heeft ze niet eerder ingezien dat ze meewerkte aan het noodlot van de eigen achterban? Of moeten we het toch zien in de context van de tijdsomstandigheden? De herinneringen van Jules Schelvis zijn zeer waardevol, maar tegelijkertijd buitengewoon ontroerend. Het valt niet mee om dit thema in 50 minuten samen te vatten. Het blijven keuzes, maar de Ad van Liempt en zijn medewerkers zijn daar prima in geslaagd!


 
23-11-2009 19:13 | N. van der Oord

Met veel waardering en belangstelling heb ik tot nu toe de uitzendingen gevolgd. In de uitzending van gisteravond heb ik echter het verhaal van de joodse werkkampen gemist. Door de joodse mannen in 1942 te verzamelen in werkkampen kregen de nazi’s vat op degenen die lijfelijk verzet konden plegen. Ze werden als het ware gegijzeld. De ruim 40 werkkampen in noordoost Nederland vormden het voorportaal voor Westerbork. Het was de fuik waarin de joden werden gedreven. De joodse werkkampen hebben slechts negen maanden gefunctioneerd, maar vormen een belangrijk onderdeel van de hele jodenvervolging. Het was opnieuw een duivels uitgedokterd plan van de nazi’s. Grondig voorbereid werden de werkkampen in één grote actie in de nacht van 2 op 3 oktober 1942 ontruimd. Onder het motto van gezinshereniging werden de joden toen naar kamp Westerbork gedirigeerd om binnen enkele weken allemaal op transport te worden gesteld. Voor de geschiedenis van de joodse werkkampen is gelukkig de laatste jaren meer aandacht, maar dat er niets in uw uitzending is vermeld vind ik jammer. De jodenvervolging begon niet in Westerbork of vernietigingskampen in het oosten, maar voor velen heel dichtbij de voordeur.


 
23-11-2009 17:13 | R.Ponjee

Naast Heinrich Himmler was de centrale figuur in het ontketenen van de Endlösung der Judenfrage in Europa Reinhard Heydrich, SS-Obergruppenführer und Chef der Sicherheitspolizei und des SD. De heer Trip had moeite deze naam goed uit te spreken. Heydrich, 37 jaar oud, was in 1941/42 op het toppunt van zijn carriere. In zijn persoon waren meerdere functies verenigd: Chef van het Reichssicherheitshauptamt, Reichsprotektor in Böhmen und Mähren, Op 31 juli 1941 had Heydrich van Hermann Göring een schriftelijke opdracht gekregen om een plan voor een Gesamtlösung inzake het jodenvraagstuk aan de Rijksmaarschalk voor te leggen. Deze brief heeft Heydrich gebruikt als legitimatie om voor 9 december 1941 een vergadering bijeen te roepen van bij het jodenvraagstuk betrokken rijks, partij en SS instanties met als enig agendapunt hun handelen op elkaar af te stemmen onder primaat van de SS. Voorts zouden enkele definitie kwesties en informeel (niet in verslag opnemen!) de aard van de moordmethode worden besproken. Door oorlogsomstandigheden (5 dec. 1941 slag om Moskou, 7 december 1941 aanval op Pearl Harbor, 11 december 1941 oorlogsverklaring aan de USA door Hitler) waardoor een aantal genodigden wegens bezigheden elders, de vergadering niet konden bijwonen, werd de bijeenkomst verdaagd naar 20 januari 1942. Van de 32 kopieën van het verslag van de vergadering ,het Besprechungsprotokoll, is allen de 16. Ausfertigung bewaard gebleven. De opdracht doelstelling uit 1939, de Duitse Lebensraum op legale wijze van joden te zuiveren was mislukt. Anstelle der Auswanderung ist nunmehr als weitere Lösungsmöglichkeit nach entsprechender vorheriger Genehmigung durch den Führer die Evakuierung der Juden nach dem Osten getreten! Im Zuge der praktischen DurchfÜhrung der Endlösung wird Europa vom Westen nach Osten durchgekämt. Er staat nog veel meer in het verslag maar hier laat ik het bij. Reinhard Heydrich is in juni 1942 aan de verwondingen opgelopen bij een door Churchill vooraf goedgekeurde aanslag in Praag bezweken.


 
23-11-2009 14:07 | koert oostenveld

zeker opmerkelijk. dat de nederlanders tegen de joden vervolging niet zo veel deed. maar vergeet niet dat mensen bang waren. heel bang. en bovendien wist men ook niet beter. wat voor nut heeft het om een volk uitteroeien? zal men hebben gedacht. maar er zijn ook veel mensen die geholpen hebben, op eieren moesten lopen om hun medemens te helpen, mooie documantaire. er komen daadwerkelijk nog zaken aan het ligt wat ik nog niet wist.


 
23-11-2009 02:15 | jacob veerman

wederom een opmerkelijke uitzending waarin de houding van de nederlandse bevolking te toen die dage ten aanzien van het joodse bevolkingscontingent uitstekend wordt toegelicht en in een, naar mijn mening althans, historisch juist wordt belicht