4 - Welvaart, beroving, honger
AfleveringenAflevering 4 - Welvaart, beroving, honger
Om de filmpjes te kunnen bekijken heeft u de Adobe Flash Player nodig en moet uw browser Javascript ondersteunen.
Bekijk aflevering 4: 'Welvaart, beroving, honger'
Bron: NPS
Media:
-
Aflevering 4 - Welvaart, beroving, hongerAflevering 4 - Welvaart, beroving, hongerBekijk aflevering 4: 'Welvaart, beroving, honger'Bron: NPS
Schijngeld RKKSSchijngeld RKKSDe Duitse soldaten betaalden de Nederlandse middenstand keurig voor hun grote hoeveelheden aankopen. Maar wat was het RKKS-geld (Reichskreditkassenscheine) waarmee ze betaalden waard?Bron: De Oorlog, deel 4 (1 min. 14 sec.)
Economische bloeiEconomische bloeiIn 1940-42 groeit Nederlandse economie en wordt de werkloosheid opgelost, o.a. dankzij grote orders van het Duitse leger en door Seyss-Inquart, die voorkomt dat Göring Nederland leeg laat halen.Bron: De Oorlog, deel 4 (1 min. 28 sec.) -
Nederland leeggeroofdNederland leeggeroofdIn 1942 komt er verandering in de Duitse houding tegenover Nederland: om de oorlog te bekostigen moeten Nederland en andere bezette landen miljarden betalen aan Duitsland.Bron: De Oorlog, deel 4 (2 min. 6 sec.)
Economie in de oorlogEconomie in de oorlogTijdens de oorlog ging het in de eerst jaren goed met de Nederlandse economie. Aan de andere kant moesten veel mensen in Duitsland werken en ging het vanaf 1942 hard achteruit met de economie.Bron: De Oorlog, deel 4 (40 sec.)
Droste chocolade in HaarlemDroste chocolade in HaarlemHet Haarlemse bedrijf Droste profiteert eerst van Duitse orders, maar heeft daarna moeite nieuwe voorraden aan te leggen. De duur van de oorlog bepaalt het lot van de fabriek, vertelt bedrijfsleider Bob Visser een krant.Bron: De Oorlog, deel 4 (1 min. 21 sec.) -
Kooplustige Duitse soldatenKooplustige Duitse soldatenSoldaat Heinrich Böll schrijft enigszins beschaamd aan zijn familie in Duitsland over de Duitse soldaten die alles leegkopen met hun hoge soldij. Böll wil vooral koffie.Bron: De Oorlog, deel 4 (54 sec.)
Roof joods bezitRoof joods bezitHet eerste slachtoffer van de Duitse roofzucht in Nederland is al vanaf maart 1941 de joodse bevolking. Bedrijven, geld, schilderijen, sieraden, goud, inboedels, alles wordt ingepikt.Bron: De Oorlog, deel 4 (2 min. 55 sec.)
4. Welvaart, beroving, honger
De oorlog begon met geweldige economische bloei
In de eerste anderhalf jaar na de Duitse inval, dus tot eind 1941, ging het met de Nederlandse economie eigenlijk veel beter dan over het algemeen wordt aangenomen. Na enige tijd begonnen Duitse instanties en vooral de Wehrmacht zoveel orders te plaatsen bij het Nederlands bedrijfsleven dat hier een forse groei ontstond.
Tot deze conclusies komt deel 4 van de serie De Oorlog, die zondag 15 november wordt uitgezonden, op Nederland 2, om kwart over acht. De economie tijdens de bezettingsperiode staat in deze aflevering centraal, en daarbij komen tal van nieuwe, onverwachte gezichtspunten aan de orde.
In het begin van de oorlog hebben ondernemers geregeld bij de overheid geïnformeerd of ze wel orders van Duitse instantie mochten aannemen. De ambtenaren op het ministerie van economische zaken gaven vrijwel altijd groen licht – het leven moest doorgaan en het was van belang dat er weer banen bijkwamen. Door de crisis en de Duitse inval was het aantal werklozen hoog opgelopen, maar na een half jaar al meldde rijkscommissaris Seyss-Inquart trots dat de werkloosheid in Nederland ‘was opgelost’.
Tegelijk wordt in de tv-serie van de NPS duidelijk dat veel Duitse instanties in Nederland hun rekeningen betaalden met een soort nepgeld, dat de gewichtige naam ‘Reichskreditkassenscheine’ had gekregen. Bedrijven konden voor die papieren bij de bank gewoon gulden krijgen. En banken kregen bij de Nederlandse Bank ook guldens, maar de schatkist werd voor deze enorme bedragen nooit gecompenseerd.
Daardoor moest de staat geld bijdrukken en ontstond een hevige inflatie. Later zorgden nog meer nazi-trucs ervoor dat de Nederlandse schatkist werd geplunderd. De laatste jaren betaalde Nederland vele miljoenen per maand aan ‘bezettingskosten’ en aan bijdragen aan de oorlogvoering tegen het communisme.
Ook Duitse soldaten in Nederland konden met dat nepgeld betalen, waardoor zij zich hier heel veel konden permitteren. Hun koopgedrag leidde vaak tot grote ergernis bij de Nederlandse bevolking. Die kreeg het toch al steeds moeilijker omdat voedsel, en ook onmisbare levensbehoeften als brandstof en kleding alleen verkrijgbaar waren tegen inlevering van distributiebonnen. Dat systeem bracht veel vertraging, bureaucratie en dus ergernis teweeg, maar het heeft tijdens de bezetting wél gewerkt.
Historisch onderzoek heeft aangetoond dat het distributiesystreem er in Nederland toe heeft geleid dat de schaarste eerlijk werd verdeeld en dat er daardoor in de eerste jaren van de oorlog geen groepen het slachtoffer zijn geworden van honger en voedselschaarste. Vanaf najaar 1944 werd dat anders in de steden in het westen, waar de hongerwinter uitbrak, maar dat had een andere oorzaak: de voedselblokkade van de Duitsers nadat in Nederland de spoorwegstaking was afgekondigd.
De grote klap voor de Nederlandse productiecapaciteit was in feite het gebrek aan arbeidskrachten, dat in de loop der tijden steeds heviger werd. In totaal zijn er meer dan 550.000 Nederlanders, vooral mannen, in Duitsland te werk gesteld, een deel vrijwillig, maar het merendeel gedwongen. In deel 4 van De Oorlog staat presentator Rob Trip uitvoerig stil bij hun lot.
Dat liep nogal uiteen, sommigen hadden het niet slecht in Duitsland, maar heel veel Nederlandse mannen hebben daar veel ontberingen moeten doorstaan. Er zijn veel brieven en dagboeken bewaard gebleven waaruit Rob Trip citeert. Het Rode Kruis schat het aantal werkenden dat niet levend uit Duitsland is teruggekeerd op tegen de 30.000.
In de serie zijn bijzondere filmbeelden te zien uit Duitse dwangarbeidprojecten, zelfs in kleur. Zij brengen de omstandigheden daar wel pijnlijk dichtbij.
Het gedwongen vertrek van arbeidskrachten betekende de doodsklap voor heel veel bedrijven. In de serie De Oorlog worden de ontwikkelingen in de Haarlemse chocoladefabriek Droste op de voet gevolgd. Het bedrijfsarchief is bewaard gebleven en bovendien is er een dagboek van de weduwe van de voormalige directeur, die het bedrijf na de dood van haar man runde. Aan de hand van Droste is goed na te gaan hoe het met de Nederlandse economie vanaf 1942 snel bergafwaarts ging, met een totale verarming in 1945 als gevolg.
Zondag 15 november, NPS, De Oorlog deel 4, Welvaart, beroving, honger, Nederland 2, 20.15 uur
Herhaling: zaterdag 21 november, Nederland 2, 13.40u
Alle afleveringen
Sluit
Meer over deze aflevering
Reacties
De tv-serie De Oorlog is afgelopen, Reacties is gesloten.
Filmreportage van bombardement door RAF-bommenwerpers op de Philips fabrieken te Eindhoven in maart 1943. Bron: Gaumont British News, 1942 Beeld en Geluid vermeldt dit als tekst bij de gefilmde "Daylight Raid" Dat in 1942 een gebeurtenis uit 1943 gefilmd kon worden is opmerkelijk. Als kind heb ik echter een deel van het gefilmde Sinterklaaskado zien gebeuren en het was 6 december 1942
De Nederlandse tak kon zich, ondanks een vernietigend geallieerd bombardement in september 1944, snel weer oprichten. Deze tekst over Philips is onjuist. De fabrieken werden door de RAF gebombardeerd op Sint-Nicolaasdag 1942. De Duitsers bombardeerden de stad Eindhoven op 19 september 1944, daags na de bevrijding door de Amerikaanse 101e Airborne divisie.
Bijzonder duidelijke en breed weergegeven documentaire. Prachtige beelden van toen en nu waardoor je jezelf telkens weer afvraagd: hoe heeft het toch ooit zover kunnen komen? Mijns inziens een verplicht nummer op middelbare scholen.
Ben van 1928;beleefde heel bewust de hele bezettingstijd in Amsterdam. Volg met grote interesse de bijzonder goede serie. Miste uit 1940 helaas de parachutelanding op Ypenburg, waar mijn toen dienstplichtige (latere) echtgenoot werd gewond door een Duitse scherpschutter. Is het bekend dat ook de krijgsgevangenen te werk werden gesteld? Hij "zat" als zodanig in Aschesleben en deels Bernburg en had zwaar werk in de Junckers vliegtuigfabrieken. Hoezo accoorden van Genève? Verder: alle lof voor de duidelijke opzet!
Erg boeiende en mooi gemaakte serie, vooral het effect op het leven van alle dag is knap in beeld gebracht.
boeiend, leerzaam, intrigerend. Ik heb asperger en adhd en ik probeer me voor te stellen hoe mannen als ik in de oorlog hadden moeten (over)leven. Ik weet bijvoorbeeld van mijzelf dat ik heel slecht tegen 'het iets moeten zonder reden' kan. Ik heb mij altijd tegen de autoriteiten verzet. Ik ben blij dat ik nu leef. Ik kan mij niet voorstellen hoe ik toen had moeten overleven.
Ik (1953) weet nog de sensatie in 1964/1965 toen de Bezetting werd uitgezonden. Het was zo rond 1964 toen ik op de Christelijke Lagere School Bielle het verbijsterende verhaal over de Joden hoorde. Althans een korte opmerking: ze moesten douchen en de douches daar kwam gas uit om ze dood te maken. Ik dacht toen nog aan buta-gaz wat toen in blauwe flessen een zeer veel voorkomende energie-voorziening was. Aardgas stond toen in de kinderschoenen. De kolenkachel was toen nog het perspectief van mij en velen met mij. Als kind ben je wel verbijsterd, maar ik heb er verder niet zo'n acht op geslagen. Dat is ook de kracht van het kinderlijke brein. Toen kwam 1990 ongeveer de Remake van de Bezetting. Ook goed. En nu de serie die voortschrijdend inzicht laat zien. Geweldige serie, vooral de stijl: de historische-gebeurtenis laten zien op de werkelijke locatie is heel sterk. Ik heb van nature belangstelling voor de geschiedenis en ik ben verheugd dat de kijkcijfers zo hoog zijn. Ook kijk ik naar 13 in de oorlog. Ook mooi. 1 kritiekpunt over de eerste aflevering van 13 in de oorlog. Rotterdam werd goed verdedigd door soldaten werd gezegd. Ja, maar het kwam niet tot uiting dat het een elitekorps van beroepssoldaten betrof: de Mariniers, zij waren het die Rotterdam 'hielden'. Gewone dienstplichtigen op die plaats waren niet in staat geweest tot zulk een formidabele verdediging. Kinderen weten nu niet meer het verschil tussen dienstplichtige soldaten van toen en de beroepssoldaten van toen en nu. Voor hen zijn alle soldatnen van nu gelijk: beroepssoldaten. Ook had de formidabele verdediging van de Wonsstelling bij Kornwedderzand (ook door dienstplichtigen) wel belicht mogen worden. Verder ziet het er goed uit.
Geweldige documentaire serie! Eindelijk een interessants en mooie oorlog documentaire van ons land. Kijk er elke zondagavond naar!